مدل های چت جی پی تی از نسخهای به نسخهی دیگر فرق دارند و انتخاب درست بستگی به کارتان دارد: برای گفتوگو و نوشتن یک مدل سریع کافی است، برای مسئلهی سخت یا کدنویسی مدل استدلالی بهتر جواب میدهد. در این صفحه همهی خانوادهها را در یک جدول میبینید، فرقشان را میفهمید و میدانید کدام را کجا استفاده کنید. آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵.
اگر هنوز با خود سرویس آشنا نیستید، اول نوشتهی راهنمای کامل ChatGPT را بخوانید و بعد برگردید. برای امتحان مستقیم، چت با هوش مصنوعی به فارسی در هوشنو چند مدل را در یکجا کنار هم میگذارد و پرداخت تومانی است.
جدول مدل های چت جی پی تی: GPT-5، thinking، mini، سری o و GPT-4o
مدلهای OpenAI را میشود در چند خانواده دستهبندی کرد: مدلهای اصلی سریع، مدلهای استدلالی کندتر، نسخههای سبک و ارزان (mini) و مدلهای قدیمیتر. جدول زیر خلاصهی این خانوادههاست و نه فهرست تکتک نسخهها. نام و ردیف دقیق مدلها در ChatGPT بسته به زمان و پلن عوض میشود، پس همیشه فهرست داخل خود برنامه را هم نگاه کنید.
| خانواده | برای چه کاری | سرعت | عمق فکر کردن | نکتهی مهم |
|---|---|---|---|---|
| GPT-5 و نسخههای بعدی همین خانواده | گفتوگو، نوشتن، ترجمه، خلاصهکردن، کارهای روزمره | سریع | متوسط | انتخاب پیشفرض برای بیشتر کارها |
| نسخهی thinking | مسئلهی چندمرحلهای، تحلیل، ریاضی، کد پیچیده | کندتر | زیاد | قبل از جواب مدتی «فکر میکند» |
| نسخهی mini | پاسخهای کوتاه، حجم بالا، کارهای ساده | خیلی سریع | کم تا متوسط | سبکتر و ارزانتر از مدل اصلی |
| سری o (مثلا o3 و o4-mini) | استدلال، برنامهنویسی، کار با تصویر | کند تا متوسط | زیاد | نسل پیش از یکیشدن استدلال با مدلهای اصلی |
| GPT-4.1 و نسخههای mini و nano | پنجرهی متنی بسیار بلند، کار با فایلهای طولانی | سریع | متوسط | بیشتر در API دیده میشود |
| GPT-4o | گفتوگوی همهکاره، متن و تصویر | سریع | متوسط | مدل نسل قبل؛ دسترسیاش عوض شده است |
| Codex | خواندن و نوشتن کد و کار روی پروژه | بسته به کار | زیاد | مخصوص برنامهنویسی |
نتیجهی جدول: اگر فقط یک مدل میخواهید، سراغ مدل اصلی جدید بروید؛ اگر جواب سطحی بود، نسخهی thinking را امتحان کنید؛ اگر حجم کار زیاد و ساده است، mini کافی است.
یک نکته دربارهی نامگذاری: OpenAI چند بار روش نامگذاری را عوض کرده است. جایی «mini» نسخهی کوچک یک مدل بود، جایی «thinking» حالت فکرکردن همان مدل. اگر عدد نسخه را نمیدانید، نگران نباشید؛ به نقش مدل نگاه کنید: سریع، عمیق یا ارزان. برای خبر تازهترین انتشارها، نوشتهی GPT-6.1 Sol را ببینید.

کدام مدل چت جی پی تی بهتر است؟ انتخاب بر اساس کار
بهترین مدل وجود ندارد؛ بهترین مدل برای کار شما وجود دارد. اگر پرسشتان کوتاه است، سراغ مدل سریع بروید. اگر باید چند گام استدلال کرد، مدل استدلالی را انتخاب کنید. هزینه و سقف پیام هم در این انتخاب نقش دارد، چون مدلهای عمیقتر معمولا سهمیهی کمتری دارند.
نوشتن، ترجمه و خلاصهکردن
برای متنهای روزمره مدل اصلی سریع کافی است. نوشتن ایمیل، بازنویسی یک بند، ترجمهی یک صفحه یا خلاصهکردن مقاله نیازی به فکرکردن طولانی ندارد. اگر متن فارسی تولید میکنید، جواب را همیشه یک بار بخوانید و اصطلاحات تخصصی را بازبینی کنید. راهنمای نوشتن مقاله با هوش مصنوعی گامبهگام همین کار را نشان میدهد.
ریاضی، تحلیل و مسئلههای چندمرحلهای
اینجا مدل استدلالی (thinking یا سری o) فرق میگذارد. وقتی باید چند شرط را همزمان در نظر گرفت، مثلا حل یک مسئلهی حسابداری، مقایسهی دو سناریوی مالی یا پیدا کردن خطا در یک استدلال، مدلی که اول فکر میکند کمتر اشتباه میکند. هنوز هم جواب را باید بررسی کنید و بهخصوص محاسبههای مهم را با ماشینحساب چک کنید.
برنامهنویسی و کار با کد
برای یک تابع کوچک، مدل سریع جواب میدهد. برای خطایابی چندفایلی یا طراحی یک ساختار، مدل استدلالی یا Codex مناسبتر است. مقایسهی ابزارها را در بهترین هوش مصنوعی برای برنامهنویسی میتوانید ببینید.
پاسخ سریع و کار پرحجم
نسخههای mini و nano برای کارهایی ساخته شدهاند که هزار بار تکرار میشوند: دستهبندی نظرها، استخراج یک فیلد از متن، پاسخ کوتاه به سؤالهای تکراری. اینجا سرعت و هزینه مهمتر از عمق است.
کار با عکس و فایل
بیشتر مدلهای جدید عکس را هم میخوانند. اگر عکس جدول، اسکرینشات یا نمودار دارید، مدلی را انتخاب کنید که ورودی تصویر را پشتیبانی میکند و سقف آپلود را هم بررسی کنید. نوشتهی محدودیت ارسال عکس در چت جی پی تی جزئیاتش را گفته است.
اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، این ترتیب را امتحان کنید:
- کارتان را در یک جمله بنویسید؛ مثلا «خلاصهی یک گزارش» یا «پیدا کردن باگ».
- با مدل سریع شروع کنید و جواب را نگاه کنید؛ اگر کافی بود، همانجا تمام کنید.
- اگر جواب سطحی یا اشتباه بود، همان پرسش را با مدل thinking یا استدلالی بفرستید.
- برای کارهای تکراری ساده به mini برگردید تا سهمیهتان زودتر تمام نشود.
- جوابهای مهم را با یک مدل دیگر هم مقایسه کنید.
برای فهمیدن اینکه پلن شما به کدام مدلها دسترسی دارد، قیمت و پلنهای چت جی پی تی و محدودیتهای نسخهی رایگان و پولی را ببینید.

تفاوت مدل های چت جی پی تی: مدل استدلالی openai چه فرقی دارد؟
مدل استدلالی openai قبل از جواب دادن، مدتی «فکر میکند»؛ یعنی چند گام میانی را خودش پیش میبرد و بعد جواب نهایی را مینویسد. نتیجه معمولا دقیقتر است اما کندتر میشود و سهمیهی بیشتری مصرف میکند. مدلهای سریع بلافاصله شروع به نوشتن میکنند و برای کارهای ساده بهترند.
| معیار | مدل سریع | مدل استدلالی |
|---|---|---|
| زمان تا جواب | چند ثانیه | بیشتر، گاهی خیلی بیشتر |
| دقت در مسئلهی سخت | متوسط | بالاتر |
| مناسب برای | نوشتن، گفتوگو، ترجمه | ریاضی، کد، تحلیل |
| مصرف سهمیه | کم | بیشتر |
| خطر حدسزدن بیدلیل | بیشتر | کمتر، ولی صفر نیست |
نتیجهی جدول: مدل استدلالی را برای کارهای سخت نگه دارید و برای کارهای ساده خرجش نکنید.
o3 چیست؟
o3 یکی از مدلهای سری o است که OpenAI در سال ۲۰۲۵ معرفی کرد و برای استدلال پیچیده، تحلیل متن، کد و تصویر ساخته شده بود. در مشخصات منتشرشده، پنجرهی متنی آن ۲۰۰ هزار توکن و سقف خروجیاش ۱۰۰ هزار توکن است. کنارش o4-mini هم وجود داشت که نسخهی کوچکتر و سریعتر برای استدلال و برنامهنویسی بود. امروز بخشی از همین ایدهها در حالتهای thinking مدلهای اصلی هم دیده میشود.
حالت thinking و ChatGPT
در ChatGPT معمولا میتوانید بین پاسخ فوری و فکرکردن بیشتر انتخاب کنید. گزینههای دقیق و نامشان بسته به پلن و نسخهی برنامه تغییر میکند. قاعدهی کلی ساده است: اگر بعد از چند ثانیه جواب قانعکنندهای نگرفتید، همان پرسش را با گزینهی فکرکردن بیشتر بفرستید.
چند نکته که پرسشهای شما را بهتر میکند:
- در پرسش استدلالی، هدف و قیدها را کامل بنویسید؛ مثلا «با این بودجه و تا این تاریخ».
- مدل را مجبور به نشاندادن مراحل نکنید؛ بیشتر مدلهای استدلالی خودشان گامها را در ذهن پیش میبرند. فقط بخواهید نتیجه و فرضها را روشن بنویسد.
- برای پرسشهای ساده نیازی به مدل عمیق نیست؛ پول و وقت هدر میدهد.
برای یادگیری پرسیدن بهتر، راهنمای پرامپت چت جی پی تی را بخوانید.
gpt-4o چه شد و هنوز در دسترس است؟
gpt-4o مدل همهکارهی نسل قبل است که ورودی متن و تصویر میگرفت و خروجی متنی میداد. دسترسی به آن در ChatGPT چند بار تغییر کرده است، پس پیش از هر تصمیمی فهرست مدلهای حسابتان را ببینید. در API هم نسخهها و زمانبندی بازنشستگی را در صفحهی رسمی OpenAI بررسی کنید.
اگر هنوز gpt-4o را در حسابتان دارید، برای گفتوگوی روزمره و ترجمه خوب است. اگر آن را پیدا نمیکنید، مدل اصلی جدید معمولا جایگزین طبیعیاش است و نیازی نیست دنبال راههای غیررسمی بگردید. در مشخصات منتشرشده، پنجرهی متنی آن ۱۲۸ هزار توکن و سقف خروجیاش ۱۶٬۳۸۴ توکن است.
مشخصات فنی مدلهای قدیمیتر
جدول زیر چند مدل قدیمیتر را با اعدادی که در مشخصات منتشرشده آمده، مقایسه میکند. این اعداد مربوط به API هستند و در ChatGPT ممکن است سقفها فرق کند.
| مدل | ورودی | پنجرهی متنی | سقف خروجی | ویژگی |
|---|---|---|---|---|
| GPT-4.1 و mini و nano | متن، تصویر | ۱٬۰۴۷٬۵۷۶ توکن | ۳۲٬۷۶۸ توکن | پنجرهی خیلی بلند؛ nano سریعترین و ارزانترین |
| GPT-4o | متن، تصویر | ۱۲۸ هزار توکن | ۱۶٬۳۸۴ توکن | مدل همهکارهی نسل قبل |
| o4-mini | متن، تصویر | ۲۰۰ هزار توکن | ۱۰۰ هزار توکن | استدلال سریع و ارزان |
| o3-mini | فقط متن | ۲۰۰ هزار توکن | ۱۰۰ هزار توکن | استدلال کمهزینه |
| o3 | متن، تصویر | ۲۰۰ هزار توکن | ۱۰۰ هزار توکن | استدلال عمیق برای کارهای پیچیده |
| o1 و o1-pro | متن، تصویر | ۲۰۰ هزار توکن | ۱۰۰ هزار توکن | نسل اول استدلالی؛ o1-pro با توان پردازش بیشتر برای API |
نتیجهی جدول: اگر باید فایل یا کتاب خیلی طولانی بدهید، پنجرهی GPT-4.1 از همه بزرگتر است؛ اگر استدلال میخواهید، سری o را انتخاب کنید.
Codex چیست؟ مدل مخصوص کدنویسی
Codex ابزار و مدل برنامهنویسی OpenAI است که کد را میخواند، مینویسد، اجرا و آزمایش میکند. معنیاش این است که فقط یک تکه کد پیشنهاد نمیدهد، بلکه روی پروژه کار میکند. نسخهی اول نام Codex به مدلی برمیگشت که GitHub Copilot را راه انداخت؛ امروز Codex بیشتر بهعنوان یک ایجنت کدنویسی شناخته میشود.
اگر کد مینویسید، فرق Codex با چت معمولی را اینطور بفهمید: چت یک تکه کد را در پنجرهی گفتوگو نشان میدهد، Codex میتواند فایلها را بخواند، تغییر بدهد و نتیجه را بیاورد. این کار به دسترسی و تنظیمات بیشتری نیاز دارد و برای هر کسی لازم نیست.
چه وقت Codex و چه وقت چت معمولی؟
- یک تابع یا یک پرسش دربارهی خطا: چت معمولی کافی است.
- تغییر در چند فایل، نوشتن تست، بازسازی یک ماژول: ایجنتی مثل Codex مناسبتر است.
- پروژهی حساس یا کد مشتری: خروجی را همیشه خودتان بازبینی کنید.
مقایسهی Codex با Claude Code و Cursor و Copilot را در راهنمای ایجنتهای کدنویسی بخوانید. پرسش «codex چیست» جواب کاملتری هم دارد، ولی برای انتخاب مدل همین قدر کافی است.

مدلهای تصویر، ویدیو و صدا: GPT Image، Sora و Whisper
OpenAI فقط مدل متنی نمیسازد. برای تصویر مدلهای خانوادهی GPT Image دارد، برای تبدیل گفتار به متن مدل Whisper، و برای ویدیو Sora را معرفی کرد. هر کدام نام مدل جداگانه و دسترسی جداگانه دارند و ربطی به انتخاب مدل چت ندارند.
GPT Image برای ساخت و ویرایش تصویر
مدلهای GPT Image عکس میسازند و عکس موجود را ویرایش میکنند. توان آنها در نوشتن متن روی تصویر شناختهشده است، ولی فارسی همیشه بینقص نیست. برای مقایسهی آن با رقبا، مقایسهی مدلهای عکس و ویدیو را ببینید. برای ساخت عکس با پرامپت فارسی هم میتوانید از ساخت تصویر با هوش مصنوعی استفاده کنید.
Sora برای ویدیو
Sora مدل ویدیوساز OpenAI بود. طبق خبرهای منتشرشده، سرویس Sora 2 تعطیل شده است؛ پس اگر دنبال ساخت ویدیو هستید، به گزینههای فعال نگاه کنید. فهرست ابزارهای ویدیوساز فعال در کدام هوش مصنوعی فیلم میسازد آمده است.
Whisper برای گفتار به متن
Whisper مدلی است که صدا را به متن تبدیل میکند و سال ۲۰۲۲ بهصورت باز منتشر شد. کیفیتش برای زبانهای پرکاربرد خوب است اما در فارسی، با لهجهی غلیظ یا صدای پرنویز، خطا زیاد میشود. اگر فقط یک فایل صوتی دارید و میخواهید متنش را بگیرید، گفتار به متن در هوشنو راه سادهتری است.
تاریخچهی نسخههای چت جی پی تی
تاریخچه را بدانید تا بفهمید چرا اینهمه نام وجود دارد. ChatGPT در آذر ۱۴۰۱ (نوامبر ۲۰۲۲) با GPT-3.5 شروع شد. در مارس ۲۰۲۳ GPT-4 آمد، در مه ۲۰۲۴ GPT-4o با ورودی صدا و تصویر معرفی شد، در پاییز ۲۰۲۴ اولین مدلهای استدلالی o1 وارد شدند و در بهار ۲۰۲۵ GPT-4.1، o3 و o4-mini آمدند. GPT-5 در تابستان ۲۰۲۵ معرفی شد.
| زمان | مدل | اهمیت |
|---|---|---|
| نوامبر ۲۰۲۲ | GPT-3.5 در ChatGPT | شروع ChatGPT برای عموم |
| مارس ۲۰۲۳ | GPT-4 | جهش بزرگ در کیفیت استدلال و نوشتن |
| مه ۲۰۲۴ | GPT-4o | ورودی و خروجی چندرسانهای، سرعت بالا |
| سپتامبر ۲۰۲۴ | o1 | اولین مدلهای استدلالی |
| آوریل ۲۰۲۵ | GPT-4.1، o3 و o4-mini | پنجرهی بلند و استدلال قویتر |
| اوت ۲۰۲۵ | GPT-5 | یکپارچهشدن سریع و استدلالی در یک خانواده |
نتیجهی جدول: جهت حرکت روشن است؛ مدلها بزرگتر، چندرسانهایتر و باهوشتر در استدلال شدهاند، و OpenAI میخواهد کاربر کمتر درگیر انتخاب مدل باشد. ماجرای شرکت و بنیانگذارانش را هم در سازندهی چت جی پی تی بخوانید.

جدیدترین نسخه چت جی پی تی را از کجا بفهمیم؟
جدیدترین نسخه چت جی پی تی را از دو جا بفهمید: فهرست مدلهای داخل ChatGPT و صفحهی رسمی معرفی مدلهای OpenAI. هر خبری که از نام نسخه میشنوید، ببینید در حساب شما هم فعال است یا نه، چون پخش نسخهها معمولا مرحلهبهمرحله است و پلنها زمانهای متفاوتی دارند.
چند نشانهی خبر قابلاعتماد:
- در وبلاگ یا صفحهی رسمی OpenAI تأیید شده باشد.
- تاریخ و پلن دارای دسترسی ذکر شده باشد.
- فقط عکسی از یک شبکهی اجتماعی نباشد.
برای فهرستی از انتشارهای تازه در حوزهی هوش مصنوعی، هوش مصنوعیهای جدید این ماه را ببینید.
امتحان چند مدل کنار هم در هوشنو
بهترین راه انتخاب، فرستادن یک پرسش به چند مدل و مقایسهی جوابهاست. در هوش مصنوعی ایرانی هوشنو میتوانید بدون فیلترشکن و با پرداخت تومانی بین چند مدل چت جابهجا شوید؛ مدلهایی از خانوادهی GPT، Claude، Gemini، DeepSeek، Qwen و Kimi. هزینه پیش از شروع در ابزار نشان داده میشود و چت رایگان روزانه با تأیید موبایل هم هست. فهرست دقیق مدلها را داخل ابزار ببینید.
این روش مقایسه برای هر مدلی تکرارپذیر است:
- وارد صفحهی چت شوید و یک گفتوگوی تازه بسازید تا حافظهی گفتوگوی قبل دخالت نکند.
- مدل اول را از فهرست انتخاب کنید و پرسش زیر را بفرستید.
- جواب را کپی کنید و در یادداشتی نگه دارید.
- همان پرسش را بدون هیچ تغییری با مدل دوم و سوم بفرستید.
- جوابها را بر اساس چهار معیار نمره بدهید: درستی محتوا، فارسی طبیعی، کاملبودن و سرعت.
- مدلی را که برای شما بیشترین نمره را گرفت، برای همان نوع کار نگه دارید.
یک پرسش نمونه که هم استدلال میخواهد و هم نوشتن:
من یک فروشگاه اینترنتی کوچک دارم و ماهانه ۵۰ میلیون تومان فروش دارم. هزینهی تبلیغات ۱۰ میلیون است و هزینهی کالا ۳۰ میلیون. سه راهکار عملی برای بالا بردن سود پیشنهاد بده، فرضهایت را بنویس و در آخر یک خلاصهی پنجخطی بده.
مدل سریع احتمالا جواب کلی میدهد؛ مدل استدلالی معمولا فرضها را روشنتر و محاسبهها را دقیقتر مینویسد. این پیشبینی نیست که حتما همینطور شود؛ خودتان با همین پرسش و تنظیمات امتحان کنید.
در مقایسهی بینالمللیتر، مقایسهی ChatGPT، Gemini، Claude، DeepSeek، Grok و Qwen با ده پرامپت فارسی را هم ببینید.
سؤالات متداول
جدیدترین نسخه چت جی پی تی کدام است؟
نه، پاسخ یکبارمصرف و ثابت وجود ندارد، چون OpenAI مدلها را مرتب تازه میکند و نام و ردیفشان را هم گاهی عوض میکند. بهترین راه این است که فهرست مدلهای ChatGPT و صفحهی رسمی OpenAI را نگاه کنید. تاریخ آخرین بازبینی این صفحه مهر ۱۴۰۵ است.
کدام مدل چت جی پی تی بهتر است؟
بله، بهترین مدل بسته به کار فرق میکند. برای نوشتن و گفتوگو مدل اصلی سریع کافی است، برای مسئلهی سخت و کد مدل thinking یا استدلالی بهتر است، و برای کار پرحجم ساده نسخهی mini بهصرفهتر است. اگر مطمئن نیستید، یک پرسش را به دو مدل بفرستید و جوابها را مقایسه کنید.
o3 چیست؟
o3 یکی از مدلهای استدلالی سری o است که OpenAI در سال ۲۰۲۵ منتشر کرد. این مدل قبل از جواب دادن چند گام فکر میکند و برای تحلیل متن، کد و کار با تصویر طراحی شده بود. پنجرهی متنی آن ۲۰۰ هزار توکن و سقف خروجیاش ۱۰۰ هزار توکن اعلام شده است. بخشی از ایدهاش در حالت thinking مدلهای جدید هم دیده میشود.
gpt-4o هنوز رایگان است؟
نه، پاسخ ثابت و مطمئنی نمیشود داد، چون دسترسی به gpt-4o و سهمیهی رایگان آن در ChatGPT چند بار تغییر کرده است. فهرست مدلهای حسابتان را ببینید و اگر آن را نیافتید، مدل اصلی جدید جایگزین طبیعی است. در هوشنو هم چت رایگان روزانه با تأیید موبایل وجود دارد.
codex چیست؟
Codex ابزار برنامهنویسی OpenAI است که کد را میخواند، مینویسد و روی پروژه کار میکند. برخلاف چت معمولی که یک تکه کد پیشنهاد میدهد، میتواند چند فایل را تغییر بدهد و نتیجه را بیاورد. برای تازهکارها لازم نیست؛ برای پروژههای واقعی و تکراری مفید است. خروجی آن را حتما بازبینی کنید.
جمعبندی
مدل های چت جی پی تی را با یک قاعدهی ساده انتخاب کنید: کار سریع و روزمره را به مدل اصلی سریع یا mini بدهید، مسئلهی سخت و کد را به مدل thinking یا استدلالی، و کدنویسی پروژهای را به Codex. بعد از چند بار امتحان، برای هر نوع کار مدل مناسبتان پیدا میشود و دیگر نیازی به حفظکردن نام نسخهها نیست. این صفحه ماهانه بازبینی میشود. اگر میخواهید چند مدل را روی پرسش خودتان کنار هم بسنجید، از همهی ابزارهای هوشنو شروع کنید و جوابها را با همان معیارهای بالا نمره بدهید.