پرامپت نویسی چیست؟ راهنمای کامل پرامپت و نوشتن دستور درست برای هوش مصنوعی

پرامپت نویسی یعنی نوشتن دستور روشن برای هوش مصنوعی. معنی، فرمول شش‌بخشی، مثال قبل و بعد و ۱۵ اشتباه رایج را یاد بگیرید.

پرامپت نویسی چیست؟ راهنمای کامل پرامپت و نوشتن دستور درست برای هوش مصنوعی

پرامپت نویسی یعنی نوشتن دستوری روشن برای هوش مصنوعی تا جواب دقیق و قابل‌استفاده بگیرید. پرامپت همان متنی است که در چت‌بات یا ابزار عکس و ویدیو می‌نویسید و کیفیتش مستقیم روی کیفیت خروجی اثر می‌گذارد. در این راهنما معنی پرامپت، فرمول شش‌بخشی، مثال‌های قبل و بعد و ۱۵ اشتباه رایج را یاد می‌گیرید.

پرامپت چیست؟ معنی، تلفظ و یک مثال ساده

پرامپت (Prompt) متنی است که به هوش مصنوعی می‌دهید تا بداند چه کاری را، با چه جزئیاتی و به چه شکلی انجام دهد. اگر دنبال معنی پرامپت می‌گردید، ساده‌ترین جواب این است: پرامپت یعنی دستور، پرسش یا توضیحی که برای مدل می‌نویسید و مدل بر پایه‌ی آن جواب می‌سازد.

واژه‌ی انگلیسی prompt در اصل یعنی «برانگیختن» و «واداشتن به کار». در هوش مصنوعی هم همین نقش را دارد: مدل تا دستور نگیرد کاری نمی‌کند و هر چه دستور دقیق‌تر باشد، مسیرش روشن‌تر است. بنابراین وقتی می‌پرسید «prompt چیست»، می‌توانید آن را «جرقه‌ی شروع کار» هم بدانید.

تلفظ پرامپت

در فارسی این واژه را «پرامپت» می‌نویسیم و همین‌طور هم می‌گوییم. در تلفظ انگلیسی، حرف‌های وسطش کشیده نمی‌شود و بیشتر شبیه «پرامپت» با یک مصوت کوتاه است. هر دو شکل در گفت‌وگوی روزمره پذیرفته است و لازم نیست نگران تلفظ دقیق باشید.

پرامپت یعنی چه؟ یک مثال ساده

فرض کنید به یک چت‌بات این جمله را می‌دهید:

درباره‌ی قهوه بنویس.

مدل نمی‌داند طول جواب چقدر باشد، برای چه مخاطبی بنویسد یا اصلا مقاله می‌خواهید یا یک شعر. حالا همین درخواست را دقیق‌تر کنید:

برای یک کافه‌ی کوچک، یک متن ۱۰۰ کلمه‌ای و دوستانه درباره‌ی تفاوت قهوه‌ی اسپرسو و قهوه‌ی فرانسه بنویس و در انتها یک جمله‌ی دعوت به امتحان کردن اضافه کن.

همین فاصله‌ی میان این دو جمله، تعریف عملی پرامپت چیست در هوش مصنوعی است: پرامپت فقط یک سؤال نیست، مجموعه‌ی اطلاعاتی است که مدل برای ساختن جواب لازم دارد. اگر با خود مفهوم هوش مصنوعی هنوز آشنا نیستید، اول هوش مصنوعی چیست و چطور کار می‌کند را بخوانید و بعد به این راهنما برگردید.

پرامپت نویسی یعنی چه و چرا نتیجه را عوض می‌کند

پرامپت نویسی چیست؟ مهارت تبدیل یک خواسته‌ی ذهنی به متنی که مدل بتواند بدون حدس‌زدن اجرایش کند. این مهارت با «سؤال پرسیدن» فرق دارد، چون در پرسیدن معمولی انسان از زمینه و لحن شما حدس می‌زند، اما مدل فقط همان چیزی را دارد که نوشته‌اید.

مدل‌های زبانی بر پایه‌ی احتمال کار می‌کنند. وقتی دستور مبهم باشد، مدل محتمل‌ترین و معمولی‌ترین جواب را می‌دهد. این جواب اغلب کلی و شبیه همه‌ی جواب‌های دیگر است. هر چه جزئیات مهم را بیشتر بنویسید، دامنه‌ی احتمال کوچک‌تر می‌شود و خروجی به آنچه می‌خواهید نزدیک‌تر.

چهار اصل پایه‌ی هر پرامپت

پیش از رفتن سراغ فرمول کامل، این چهار اصل را به خاطر بسپارید؛ بیشتر بهبودها از همین‌ها می‌آید:

  • هدف روشن: پیش از نوشتن، با خودتان مشخص کنید نتیجه‌ی نهایی چه چیزی است: یک ایمیل، یک جدول یا یک ایده.
  • زبان دقیق: به‌جای واژه‌های کلی مثل «چیز» یا «موضوع»، نام دقیق کار را بنویسید.
  • چارچوب مشخص: اگر بازه‌ی زمانی، تعداد، طول یا مخاطب مهم است، همان را بنویسید.
  • قالب خروجی: بگویید جواب را به شکل فهرست، جدول، متن پیوسته یا گام‌به‌گام می‌خواهید.

اگر کار بزرگ است، آن را به گام‌های کوچک بشکنید و برای هر گام یک پرامپت جدا بنویسید. مثلا به‌جای «یک طرح کسب‌وکار کامل بنویس»، اول از مدل بخواهید بازار هدف را فهرست کند، بعد گام بعدی را بپرسید. این روش برای کارهای تحلیلی معمولا جواب منظم‌تری می‌دهد.

اگر دلتان می‌خواهد گفت‌وگو با مدل را از زاویه‌ی «چطور سؤال بپرسیم» هم ببینید، چگونه از هوش مصنوعی سؤال کنیم همین بحث را عملی‌تر دنبال می‌کند.

مقایسه پرامپت مبهم و پرامپت دقیق در پرامپت نویسی برای هوش مصنوعی
تفاوت یک دستور مبهم با دستور دقیق

یک پرامپت خوب از چه بخش‌هایی ساخته می‌شود

یک پرامپت کامل معمولا شش بخش دارد: نقش، زمینه، وظیفه، قالب، لحن و مثال. لازم نیست همه‌ی بخش‌ها را در هر پرامپت بیاورید، اما هر کدام که بنویسید، یک حدس مدل را از بین می‌برد.

نقش: مدل چه کسی باشد؟

نقش به مدل می‌گوید از چه زاویه‌ای جواب بدهد. مثلا «تو یک ویراستار فارسی هستی» یا «تو یک مربی زبان انگلیسی هستی». نقش واژگان و عمق جواب را تنظیم می‌کند و بیشتر وقت‌ها با یک جمله‌ی کوتاه کافی است.

زمینه: مدل باید چه چیزی را بداند؟

زمینه یعنی اطلاعاتی که فقط شما دارید: مخاطب کیست، محصول چیست، هدف چیست و چه چیزی را پیش‌تر امتحان کرده‌اید. جواب‌های کلی بیشتر وقت‌ها به‌خاطر نبودن همین بخش است. بدون زمینه، مدل چاره‌ای جز حدس زدن ندارد.

وظیفه: دقیقا چه کاری انجام شود؟

وظیفه مهم‌ترین بخش است و باید با یک فعل روشن بیاید: بنویس، خلاصه کن، مقایسه کن، فهرست کن، بازنویسی کن. یک پرامپت اگر دو یا سه وظیفه‌ی مختلف را یک‌جا بخواهد، معمولا هیچ‌کدام را خوب انجام نمی‌دهد؛ بهتر است کارها را جدا کنید.

قالب: جواب چه شکلی باشد؟

قالب شکل خروجی است: جدول با سه ستون، پنج مورد فهرست، ده جمله، یا پاسخ در دو بخش «مزایا» و «معایب». وقتی قالب را نگویید، مدل خودش تصمیم می‌گیرد و ممکن است متنی طولانی بدهد که کار شما را دشوارتر کند.

لحن: با چه صدایی نوشته شود؟

لحن را با یک صفت یا یک مخاطب مشخص کنید: رسمی، دوستانه، کوتاه و تلگرافی، یا «برای کسی که اولین بار است». لحن برای متن‌های بازاریابی، ایمیل و آموزش بسیار تعیین‌کننده است.

مثال: نمونه‌ای از خروجی دلخواه

اگر یک یا دو نمونه از خروجی دلخواه بدهید، مدل سبک و ساختار را دقیق‌تر تقلید می‌کند. این ساده‌ترین راه برای کنترل خروجی است، خصوصا وقتی توصیف کلامی سخت است.

فرمول کامل در یک قالب قابل‌کپی

نقش: تو یک [نقش] هستی. زمینه: [مخاطب، هدف، اطلاعات لازم]. وظیفه: [یک فعل روشن + نتیجه‌ی مورد انتظار]. قالب: [جدول، فهرست، تعداد کلمه]. لحن: [رسمی، دوستانه، ساده]. مثال: [یک نمونه از خروجی دلخواه].

نیازی نیست این شش خط را مثل فرم اداری پر کنید. گاهی دو جمله هم همین شش بخش را در خود دارد. مهم این است که بعد از نوشتن، یک‌بار پرامپت را بخوانید و بپرسید: اگر من جای مدل بودم و هیچ‌چیز از ذهن نویسنده نمی‌دانستم، می‌توانستم کار را انجام بدهم؟

فرمول شش بخشی پرامپت نویسی شامل نقش، زمینه، وظیفه، قالب، لحن و مثال
شش بخش یک پرامپت کامل

قبل و بعد: ۸ پرامپت ضعیف و نسخه‌ی بهترشده

پرامپت بد معمولا کوتاه، مبهم و بدون هدف است؛ بهترین راه فهمیدنش دیدن چند مثال قبل و بعد است. در هر مثال، نسخه‌ی ضعیف را کنار نسخه‌ی بهترشده می‌بینید و می‌خوانید چه چیزی اضافه شده است. این مثال‌ها برای یاد گرفتن الگو هستند و می‌توانید با تغییر موضوع، برای کار خودتان هم استفاده کنید.

مثال ۱: نوشتن ایمیل

ضعیف: یک ایمیل برای مشتری بنویس.
بهتر: تو یک مسئول پشتیبانی مؤدب هستی. برای مشتری‌ای که سفارشش سه روز دیر رسیده، یک ایمیل کوتاه (حداکثر ۱۲۰ کلمه) بنویس: عذرخواهی کن، علت تأخیر را «مشکل در بسته‌بندی» بگو و ده درصد تخفیف برای سفارش بعدی پیشنهاد بده.

چه چیزی اضافه شد؟ نقش، مخاطب، طول، محتوای اصلی و پیشنهاد مشخص. حالا مدل می‌داند چه بنویسد، با چه لحنی و تا کجا.

مثال ۲: خلاصه‌سازی متن

ضعیف: این متن را خلاصه کن.
بهتر: متن زیر را در پنج جمله برای یک مدیر پرمشغله خلاصه کن. اول نتیجه‌ی اصلی را بگو و بعد سه نکته‌ی مهم را با شماره بنویس. اصطلاح‌های فنی را ساده کن.

در نسخه‌ی بهتر، «خلاصه» تعریف شده: چند جمله، برای چه کسی و با چه ترتیبی. نتیجه‌اش خروجی قابل‌پیش‌بینی‌تر است.

مثال ۳: توضیح درس

ضعیف: فیزیک را توضیح بده.
بهتر: من دانش‌آموز پایه‌ی دهم هستم. قانون دوم نیوتن را با یک مثال از زندگی روزمره توضیح بده، بعد دو سؤال تمرینی ساده بده تا خودم حل کنم و جواب را آخر بنویس.

اینجا زمینه (پایه‌ی تحصیلی) و قالب (مثال و تمرین) آمده است. اگر به یادگیری با هوش مصنوعی علاقه دارید، هوش مصنوعی برای درس خواندن پرامپت‌های بیشتری در همین مسیر دارد.

مثال ۴: کپشن اینستاگرام

ضعیف: یک کپشن برای پستم بنویس.
بهتر: برای پست معرفی یک شمع معطر دست‌ساز، سه کپشن فارسی کوتاه (زیر ۲۵ کلمه) با لحن گرم و صمیمی بنویس. در هر کپشن یک سؤال از مخاطب بپرس و در پایان یک دعوت به خرید بگذار. بدون استفاده از ایموجی.

تعداد، طول، لحن، ساختار و حتی ممنوعیت‌ها مشخص شده است. برای ایده‌های ترند و قالب‌های آماده هم می‌توانید به پرامپت ترند اینستاگرام سر بزنید.

مثال ۵: ایده‌ی نام برند

ضعیف: اسم برای فروشگاهم پیشنهاد بده.
بهتر: برای یک فروشگاه اینترنتی لوازم‌التحریر خلاقانه که مخاطبش دانشجویان هستند، ۱۰ نام فارسی کوتاه (حداکثر دو کلمه) پیشنهاد بده. هر نام را در یک جمله توضیح بده و نام‌هایی را که شبیه برندهای معروف‌اند حذف کن.
مثال قبل و بعد در پرامپت نویسی برای ساخت عکس با هوش مصنوعی
همان صحنه با یک پرامپت دقیق‌تر

در نسخه‌ی بهتر، محدودیت (حداکثر دو کلمه) و معیار حذف مشخص است؛ این‌ها از بازگشت ایده‌های تکراری جلوگیری می‌کند.

مثال ۶: ساخت عکس

ضعیف: یک عکس از کوه بساز.
بهتر: A lone hiker standing on a rocky ridge at sunrise, misty valley below, warm golden light, wide-angle shot, soft film look, 16:9

پرامپت عکس معمولا بر موضوع، صحنه، نور، سبک و زاویه‌ی دوربین تکیه دارد. مدل‌ها در پرامپت کوتاه فقط از شما یک کوه می‌سازند، اما وقتی نور و سبک را بنویسید، تصویر به ایده‌ی شما نزدیک‌تر می‌شود. در بخش بعد، تفاوت پرامپت عکس را بیشتر باز می‌کنیم.

مثال ۷: ساخت ویدیو

ضعیف: ویدیویی از دریا بساز.
بهتر: A slow aerial shot of waves rolling onto an empty beach at sunset, camera gently moving forward, warm orange sky, calm and cinematic mood, 5 seconds

در ویدیو علاوه بر صحنه، باید حرکت دوربین و حرکت سوژه را هم بنویسید. «چه چیزی حرکت می‌کند و دوربین چطور حرکت می‌کند» مهم‌ترین سؤال پرامپت ویدیو است.

مثال ۸: ساخت آهنگ

ضعیف: یک آهنگ شاد بساز.
بهتر: یک آهنگ پاپ شاد و ریتمیک با پیانو و گیتار، سرعت متوسط، صدای خواننده‌ی زن، متن درباره‌ی یک صبح بهاری و دوستی. ساختار: بیت اول، ترجیع‌بند، بیت دوم، ترجیع‌بند.

در موسیقی سبک، سازها، سرعت، صدا، موضوع متن و ساختار آهنگ همان اجزای پرامپت‌اند.

الگوی مشترک هر هشت مثال

اگر هشت نسخه‌ی بهتر را کنار هم بگذارید، یک الگو می‌بینید: هر کدام مخاطب یا هدف را گفته، یک خروجی مشخص خواسته و حداقل یک محدودیت (طول، تعداد یا لحن) گذاشته است. این سه چیز را به هر پرامپتی اضافه کنید، حتی بدون فرمول کامل، کیفیت بالا می‌رود.

انواع پرامپت: متنی، عکس، ویدیو، موسیقی و صدا

پرامپت فقط برای چت‌بات‌ها نیست؛ هر خروجی هوش مصنوعی، از متن تا موسیقی، با یک پرامپت شروع می‌شود، اما اجزای مهم هر نوع فرق دارد. جدول زیر اجزای اصلی هر نوع را کنار هم می‌گذارد.

نوع پرامپتاجزای اصلییک نمونه‌ی کوتاهخطای رایج
متنینقش، هدف، مخاطب، قالب، لحن«برای مدیر فروش، یک گزارش پنج‌خطی بنویس.»نگفتن مخاطب و طول
عکسموضوع، صحنه، نور، سبک، زاویه«پرتره‌ی نیم‌رخ، نور پنجره، سبک فیلم قدیمی.»توصیف مبهم مثل «زیبا»
ویدیوصحنه، حرکت دوربین، حرکت سوژه، مدت«نمای هوایی آرام از ساحل در غروب.»یادنکردن حرکت
موسیقیسبک، ساز، سرعت، صدا، موضوع متن«پاپ ملایم با پیانو و صدای زن.»نگفتن ساختار آهنگ
صدا و گویندگیمتن، لحن، سرعت، احساس«با صدای گرم و آرام، متن را بخوان.»متن بدون نقطه‌گذاری

نتیجه‌ی جدول: اصل مشترک همه‌ی انواع این است که ابهام را کم کنید؛ اما برای عکس و ویدیو باید «تصویر ذهنی» را توصیف کنید و برای متن باید «کار» را تعریف کنید.

پرامپت متنی

پرامپت متنی پایه‌ی همه‌چیز است. هر چیزی که در چت می‌نویسید، از سؤال ساده تا درخواست یک گزارش، پرامپت متنی است. فرمول شش‌بخشی بالا بیشتر برای همین نوع ساخته شده است. اگر هدفتان نوشتن متن بلند است، نوشتن مقاله با هوش مصنوعی گام‌های عملی بیشتری دارد.

پرامپت عکس

در پرامپت عکس، توصیف تصویر مهم‌تر از «دستور» است. موضوع اصلی، پس‌زمینه، نور، رنگ، سبک هنری و زاویه را بنویسید. برای آشنایی با واژگان این نوع، آموزش پرامپت‌نویسی برای ساخت تصویر را ببینید.

انواع پرامپت نویسی برای متن، عکس، ویدیو، موسیقی و صدا در هوش مصنوعی
یک ایده، پنج نوع خروجی

پرامپت ویدیو

ویدیو یک بعد زمان به عکس اضافه می‌کند. پرامپت ویدیو باید بگوید چه اتفاقی می‌افتد، دوربین چه می‌کند و حس کلی صحنه چیست. اگر می‌خواهید با یک ابزار مشخص کار کنید، پرامپت نویسی اصولی در Kling و پرامپت نویسی Veo نمونه‌های بیشتری دارند.

پرامپت موسیقی و صدا

در موسیقی، پرامپت سبک و ساختار آهنگ را مشخص می‌کند. در گویندگی هم متن و لحن مهم‌اند. برای شروع در حوزه‌ی موسیقی، پرامپت نویسی اصولی در Suno را بخوانید و مثال‌هایش را با موضوع خودتان تغییر بدهید.

پرامپت در مدل‌های مختلف چه فرقی دارد

اصول پرامپت در همه‌ی مدل‌ها یکی است، اما هر مدل در جزئیات واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. دلیلش این است که مدل‌ها با داده‌ها و روش‌های آموزش متفاوتی ساخته شده‌اند. پس بهتر است یک پرامپت را روی دو یا سه مدل امتحان کنید و ببینید کدام خروجی به هدفتان نزدیک‌تر است.

چت‌بات‌ها: ChatGPT، Claude، Gemini و DeepSeek

چت‌بات‌های متنی معمولا با نقش، زمینه و قالب خوب کار می‌کنند. بعضی مدل‌ها در پرسش‌های طولانی و ساختارمند قوی‌ترند و بعضی در گفت‌وگوی کوتاه. به‌جای اتکا بر یک تعریف کلی، بهتر است جزئیات هر ابزار را جداگانه بخوانید: پرامپت ChatGPT، پرامپت نویسی در Claude، پرامپت نویسی در Gemini و پرامپت نویسی در DeepSeek.

اگر نمی‌دانید کدام مدل برای کارتان مناسب‌تر است، مقایسه‌ی هوش مصنوعی‌ها با ده پرامپت فارسی کمک می‌کند.

مدل‌های تصویر: Midjourney، Flux و مدل‌های فارسی‌پسند

مدل‌های تصویر به توصیف دقیق صحنه واکنش نشان می‌دهند و هر مدل واژگان و ساختار ترجیحی خودش را دارد. برای Midjourney و Flux راهنمای جدا نوشته‌ایم: پرامپت نویسی در Midjourney و پرامپت نویسی در Flux. اگر می‌خواهید پرامپت فارسی بنویسید یا متن فارسی روی تصویر بیاورید، ساخت عکس با هوش مصنوعی فارسی نکته‌های لازم را دارد.

مدل‌های ویدیو

مدل‌های ویدیو معمولا به جمله‌های کوتاه و واضح در مورد صحنه و حرکت جواب بهتر می‌دهند. نوشتن چند حرکت پیچیده در یک پرامپت کوتاه، احتمال نتیجه‌ی بد را بالا می‌برد. بهتر است یک صحنه، یک حرکت اصلی و یک حس کلی بنویسید.

پرامپت فارسی یا انگلیسی؟

بیشتر مدل‌های امروزی فارسی را می‌فهمند، اما در ابزارهای عکس و ویدیو، پرامپت انگلیسی هنوز در بسیاری موارد نتیجه‌ی دقیق‌تری می‌دهد. برای چت می‌توانید با فارسی شروع کنید و اگر خروجی مناسب نبود، همان پرامپت را به انگلیسی هم امتحان کنید. قاعده‌ی ثابتی نیست و بهترین راه، امتحان روی همان مدل و همان کار است.

نوع مدلپرامپت فارسیپرامپت انگلیسیپیشنهاد
چت و نوشتنمعمولا کافی استگاهی دقیق‌تر در موضوع فنیبا فارسی شروع کنید
عکسبسته به مدل متفاوت استدر بسیاری ابزارها دقیق‌ترهر دو را امتحان کنید
ویدیوممکن است جزئیات را گم کندمعمولا مطمئن‌ترانگلیسی ساده و کوتاه
موسیقی و متن آهنگبرای متن فارسی لازم استبرای توصیف سبک مفید استترکیب هر دو

نتیجه‌ی جدول: برای متن از فارسی شروع کنید، برای عکس و ویدیو فارسی و انگلیسی را مقایسه کنید و هر جا نتیجه ضعیف بود، همان پرامپت را به انگلیسی ساده بنویسید.

پرامپت را کجا بنویسیم و از کجا شروع کنیم

پرامپت را در هر ابزاری که مدل هوش مصنوعی دارد می‌نویسید: کادر چت، فرم ساخت عکس، صفحه‌ی ساخت ویدیو یا حتی ابزارهای داخل برنامه‌های دیگر. تفاوت فقط در شکل کادر است و اصول نوشتن همان می‌ماند.

برای شروع، نیازی به نصب برنامه یا ساخت چند حساب ندارید. یک سرویس هوش مصنوعی ایرانی مثل هوش‌نو را می‌شود از مرورگر باز کرد و در یک‌جا هم با مدل‌های چت کار کرد و هم عکس و ویدیو ساخت. اگر دنبال راه‌های دیگر هم هستید، هوش مصنوعی آنلاین فارسی بدون نصب گزینه‌ها را کنار هم گذاشته و سؤال از هوش مصنوعی بدون ثبت‌نام هم برای امتحان سریع مفید است.

سه قدم برای اولین بار

  1. یک کار کوچک و واقعی انتخاب کنید، مثلا نوشتن یک ایمیل یا ساختن یک تصویر ساده.
  2. پرامپت اولتان را بنویسید و جواب را بدون ویرایش ببینید.
  3. به‌جای نوشتن یک پرامپت کاملا تازه، همان پرامپت را با اضافه‌کردن یک جزئیات بهتر کنید و دوباره اجرا کنید.

این چرخه‌ی «بنویس، ببین، اصلاح کن» همان چیزی است که کاربران حرفه‌ای هم انجام می‌دهند. تفاوتشان فقط تعداد دفعات تمرین است.

اشتباه‌های رایج تازه‌کارها

تازه‌کارها بیشتر از «سخت‌نویسی» از «ساده‌انگاری» ضربه می‌خورند. سه تله‌ی رایج در ذهنیت شروع این‌هاست:

  • انتظار ذهن‌خوانی: فرض می‌کنیم مدل می‌داند چه می‌خواهیم، در حالی که فقط متن ما را دارد.
  • یک‌بار امتحان و ترک: اولین جواب را قضاوت می‌کنیم، به‌جای اینکه پرامپت را اصلاح کنیم.
  • کپی‌کردن بی‌فکر: یک پرامپت آماده را بدون تطبیق با موضوع خودمان استفاده می‌کنیم.

در بخش ۱۵ اشتباه، همین تله‌ها را فنی‌تر و با راه اصلاح می‌بینید.

مسیر یادگیری: از مبتدی تا حرفه‌ای

یادگیری پرامپت نویسی را می‌شود در سه سطح دید: مبتدی، میانی و حرفه‌ای. لازم نیست همه‌ی سطح‌ها را پشت سر هم بخوانید؛ مهم این است که هر سطح را با تمرین واقعی تثبیت کنید.

سطح مبتدی: دستور روشن بنویسید

هدف این سطح این است که هر درخواست شما سه چیز داشته باشد: کار، مخاطب و قالب. بیست درخواست مختلف را بنویسید و هر کدام را یک‌بار اصلاح کنید. اگر کتاب یا دوره‌ی جامع‌تری می‌خواهید، راهنمای انتخاب بهترین دوره‌ی هوش مصنوعی می‌تواند کمک کند.

سطح میانی: فرمول و مثال را به کار ببرید

در این مرحله، شش بخش فرمول را برای کارهای تکراری قالب کنید. مثلا یک «قالب ایمیل»، یک «قالب خلاصه» و یک «قالب پست شبکه‌ی اجتماعی» برای خودتان بسازید. با مثال‌دادن به مدل (چند نمونه‌ی خوب)، سبک خروجی ثابت می‌ماند.

سطح حرفه‌ای: کار را بشکنید و خروجی را بسنجید

در سطح بالاتر، کارهای بزرگ را به گام‌های کوچک می‌شکنید، خروجی هر گام را وارد گام بعد می‌کنید و برای کیفیت معیار می‌نویسید. مثلا می‌گویید «جواب را با این چهار معیار نمره بده و ضعیف‌ترین بخش را بازنویسی کن». برای محتوای فارسی ریشه‌دارتر، تولید محتوای سئو شده با هوش مصنوعی این روش را در عمل نشان می‌دهد.

تمرین عملی: اولین پرامپتت را در هوش‌نو اجرا کن

با یک تمرین ده‌دقیقه‌ای، فرمول شش‌بخشی را یک‌بار روی کار واقعی خودتان امتحان کنید. تمرین زیر یک ایمیل کاری ساده می‌نویسد، اما می‌توانید موضوعش را عوض کنید.

  1. یک کار واقعی انتخاب کنید که این هفته انجام می‌دهید، مثلا ایمیل به همکار.
  2. ابتدا پرامپت ضعیف را بنویسید، مثل «یک ایمیل برای همکارم بنویس»، و جواب را ذخیره کنید.
  3. همان کار را با شش بخش نقش، زمینه، وظیفه، قالب، لحن و مثال دوباره بنویسید.
  4. هر دو جواب را کنار هم بگذارید و بپرسید: کدام نیاز به ویرایش کمتری دارد؟
  5. یک جزئیات را عوض کنید، مثلا لحن را رسمی‌تر کنید، و دوباره اجرا کنید تا اثر یک تغییر را ببینید.

برای اجرای تمرین می‌توانید از چت هوش مصنوعی هوش‌نو استفاده کنید؛ در آنجا چند مدل در یک صفحه در دسترس است و هزینه پیش از شروع در ابزار نشان داده می‌شود. اگر موبایلتان را تأیید کنید، چت رایگان روزانه هم دارید، پس می‌توانید بدون نگرانی چند بار پرامپت را اصلاح کنید.

۱۵ اشتباه رایج در پرامپت نویسی و چرا هوش مصنوعی جواب درست نمی‌دهد

اگر می‌پرسید چرا هوش مصنوعی جواب درست نمی دهد، در بیشتر موارد دلیل در خود پرامپت است، نه در مدل. فهرست زیر اشتباهات پرامپت نویسی را به ترتیب شیوع آورده و برای هر کدام راه اصلاح را کنارش نوشته است.

  1. نوشتن پرامپت خیلی کوتاه: «یک متن بنویس» هیچ اطلاعاتی نمی‌دهد. حداقل موضوع، مخاطب و طول را اضافه کنید.
  2. نگفتن هدف: مدل نمی‌داند متن برای فروش است یا آموزش. یک جمله درباره‌ی هدف بنویسید.
  3. نگفتن مخاطب: متن برای کودک با متن برای متخصص فرق دارد. مخاطب را مشخص کنید.
  4. چند کار در یک پرامپت: وقتی پنج چیز را یک‌جا بخواهید، معمولا بعضی را جا می‌اندازد. کارها را جدا کنید.
  5. نگفتن قالب خروجی: بدون قالب، مدل خودش تصمیم می‌گیرد. جدول، فهرست یا تعداد جمله را بنویسید.
  6. واژه‌های مبهم: «خوب»، «زیبا» و «حرفه‌ای» برای مدل معنای روشنی ندارند. به‌جایشان ویژگی مشخص بنویسید.
  7. نبودن زمینه: اطلاعاتی که فقط شما می‌دانید، مثل نام محصول یا وضعیت پروژه، باید در پرامپت باشد.
  8. دستور منفی بدون جایگزین: «ایموجی نگذار» گاهی کافی نیست. بنویسید «فقط متن ساده با نقطه‌گذاری معمولی».
  9. یادنکردن لحن: بدون لحن، خروجی خنثی و رسمی می‌شود. لحن دلخواه را بنویسید.
  10. ندادن مثال: اگر سبک خاصی می‌خواهید، یک نمونه بدهید.
  11. اعتماد کامل به جواب: مدل ممکن است اشتباه یا ساختگی بنویسد. اطلاعات مهم را بررسی کنید.
  12. ترک بعد از اولین جواب: پرامپت را اصلاح کنید و دوباره بپرسید، به‌جای رها کردن.
  13. کپی‌کردن بی‌تغییر پرامپت آماده: پرامپت آماده را با موضوع و مخاطب خودتان تطبیق دهید.
  14. گفت‌وگوی بسیار طولانی با یک چت: در گفت‌وگوی خیلی طولانی مدل ممکن است جزئیات اول را فراموش کند. برای کار تازه، چت تازه شروع کنید.
  15. پرسیدن مسائل حساس بدون احتیاط: برای مسائل پزشکی، حقوقی یا مالی، مدل جایگزین متخصص نیست. از آن فقط برای فهم کلی استفاده کنید و تصمیم را با متخصص بگیرید.
چک‌لیست اشتباهات پرامپت نویسی و اصلاح آنها برای گرفتن جواب درست از هوش مصنوعی
از اشتباه تا اصلاح، قدم به قدم

دلیل جواب ندادن چت جی پی تی چیست؟

وقتی می‌پرسند «دلیل جواب ندادن چت جی پی تی چیست»، دو حالت را باید از هم جدا کرد. حالت اول این است که ابزار واقعا خطا یا قطعی دارد؛ در این صورت راه‌حل فنی لازم است و رفع خطاهای چت جی پی تی را بخوانید. حالت دوم این است که ابزار کار می‌کند اما جواب مناسب نیست، که در این صورت مشکل معمولا از پرامپت است و فهرست بالا کمک می‌کند.

پرامپت بد چه شکلی است؟

پرامپت بد دو ویژگی دارد: یا خیلی مبهم است یا خیلی شلوغ. پرامپت مبهم، مدل را به حدس می‌اندازد و پرامپت شلوغ که چند هدف متناقض دارد، مدل را گیج می‌کند. هدف این است که پرامپت کوتاه‌ترین متنی باشد که همه‌ی اطلاعات لازم را دارد، نه کوتاه‌ترین متن ممکن.

بخش پرامپت کدنویسی در راهنمای کدنویسی با هوش مصنوعی همین اصول را روی نمونه‌ی کد پیاده می‌کند.

اگر بعد از خواندن مفهوم پرامپت دنبال تمرین قدم‌به‌قدم هستید، آموزش پرامپت نویسی از صفر را با ۱۰ درس و تمرین ببینید.

سؤالات متداول

پرامپت به فارسی چه می‌شود؟

نه، هنوز یک معادل فارسی جاافتاده ندارد. بیشتر مردم همان «پرامپت» را به کار می‌برند. اگر بخواهید واژه‌ای فارسی بگویید، «دستور»، «فرمان» یا «درخواست» به معنای نزدیک است، اما هیچ‌کدام همه‌ی جنبه‌های آن را پوشش نمی‌دهند. در مقاله‌ها و گفت‌وگوها هم معمولا خود واژه‌ی پرامپت به کار می‌رود.

پرامپت را چطور تلفظ کنیم؟

بله، تلفظ رایج در فارسی همان «پرامپت» است. در انگلیسی، واژه‌ی prompt با مصوت کوتاه تلفظ می‌شود، اما در فارسی تفاوت چندانی ایجاد نمی‌کند و هر دو شکل در گفت‌وگوی روزمره پذیرفته است. نگران تلفظ دقیق نباشید؛ مهم این است که معنایش را درست بدانید و از آن استفاده کنید.

به دستوری که به هوش مصنوعی می‌دهیم چه می‌گویند؟

بله، اسمش پرامپت است. پرامپت می‌تواند یک سؤال، یک دستور یا یک توضیح بلند باشد که برای مدل می‌نویسید. در ابزارهای عکس و ویدیو هم به متن توصیف صحنه، پرامپت می‌گویند. گاهی کوتاه‌تر «دستور» یا «ورودی» هم گفته می‌شود، اما پرامپت رایج‌ترین نام است.

پرامپت نویسی مهارت است یا فقط سؤال پرسیدن؟

بله، مهارت است و با تمرین بهتر می‌شود. سؤال پرسیدن ساده فقط بخش کوچکی از آن است. پرامپت نویسی شامل تعریف هدف، دادن زمینه، تعیین قالب و اصلاح پرامپت بر پایه‌ی خروجی است. خبر خوب این است که یادگرفتنش به دانش فنی یا برنامه‌نویسی نیاز ندارد و با تمرین روزانه پیشرفت محسوس می‌کنید.

آیا برای پرامپت نویسی باید انگلیسی بلد باشیم؟

نه، برای شروع لازم نیست. بیشتر چت‌بات‌ها فارسی را می‌فهمند و می‌توانید با فارسی کار کنید. اما در ابزارهای عکس و ویدیو، پرامپت انگلیسی ساده گاهی نتیجه‌ی دقیق‌تری می‌دهد. پس بد نیست چند واژه‌ی پایه‌ی توصیف تصویر را یاد بگیرید، ولی نبودنش مانع شروع شما نیست.

بهترین فرمول پرامپت نویسی کدام است؟

نه، یک فرمول واحد وجود ندارد. فرمول شش‌بخشی این مقاله (نقش، زمینه، وظیفه، قالب، لحن، مثال) یک نقطه‌ی شروع خوب است، اما برای هر کار می‌توانید فقط بخش‌های لازم را بنویسید. بهترین فرمول آن است که برای کار خودتان جواب بدهد و بتوانید آن را بعد از چند بار امتحان بهتر کنید.

جمع‌بندی

پرامپت نویسی یعنی نوشتن دستوری که مدل بتواند بدون حدس زدن اجرا کند. شش بخش نقش، زمینه، وظیفه، قالب، لحن و مثال را به‌عنوان نقشه به خاطر بسپارید، اما هر بار فقط بخش‌های لازم را بنویسید. برای هر درخواست یک هدف، یک مخاطب و یک قالب مشخص کنید و اگر جواب خوب نبود، پرامپت را اصلاح کنید و دوباره بپرسید. قدم بعدی ساده است: یکی از مثال‌های قبل و بعد را بردارید، با کار خودتان تطبیق دهید و اجرا کنید. برای دیدن همه‌ی ابزارهای متن، عکس، ویدیو، موسیقی و صدا، ابزارهای هوش‌نو را ببینید و تمرین را از همان‌جا شروع کنید.

نویسنده نعیم حشم‌بان بنیان‌گذار و سردبیرِ هوش نو

نعیم حشم‌بان بنیان‌گذارِ هوش نو است و هر روز مدل‌های تازه‌ی هوش مصنوعی را امتحان می‌کند تا آموزش و بررسیِ ساده و دقیق به زبانِ فارسی بنویسد.