پرامپت نویسی Gemini یعنی درخواستتان را طوری بنویسید که هوش مصنوعیِ گوگل بداند چه نقشی دارد، دقیقاً چه کاری باید انجام دهد، با چه اطلاعاتی، و جواب را در چه قالبی تحویل دهد. مدل‌های امروزیِ جمنای (خانواده‌ی Gemini 3) به‌طورِ پیش‌فرض جواب‌های کوتاه و مستقیم می‌دهند و پیش از پاسخ خودشان «فکر» می‌کنند؛ برای همین بعضی ترفندهای قدیمیِ پرامپت‌نویسی دیگر لازم نیست و بعضی نکته‌های تازه مهم شده‌اند. در این آموزش جمنای که برای مهرِ ۱۴۰۵ به‌روز شده، اصولِ پرامپت جمنای را با نمونه‌های فارسیِ آماده توضیح می‌دهیم.
Gemini امروز چیست و کدام مدل‌ها را دارد؟
Gemini دستیار و خانواده‌ی مدل‌های هوش مصنوعیِ Google DeepMind است. نسلِ سوم آن، Gemini 3، از آبانِ ۱۴۰۴ (نوامبرِ ۲۰۲۵) عرضه شد و از آن زمان گوگل نسخه‌های تازه را پشتِ سرِ هم منتشر کرده است:
| مدل | عرضه | مناسبِ چه کاری |
|---|---|---|
| Gemini 3.1 Pro | بهمن ۱۴۰۴ (فوریه‌ی ۲۰۲۶) | استدلالِ پیچیده، کدنویسی، تحلیلِ اسنادِ طولانی |
| Gemini 3.6 Flash | تیر ۱۴۰۵ (ژوئیه‌ی ۲۰۲۶) | مدلِ سریعِ اپِ Gemini برای کارهای روزمره |
| Gemini 3.7 و 3.8 Flash | مرداد و شهریور ۱۴۰۵ | نسخه‌های تازه‌ترِ Flash در API برای توسعه‌دهندگان |
| Nano Banana | داخلِ اپِ Gemini | ساخت و ویرایشِ تصویر |
نامِ نسخه‌ها زود عوض می‌شود، ولی اصولِ پرامپت‌نویسی که در ادامه می‌آید روی همه‌ی آن‌ها جواب می‌دهد. یک تغییرِ مهمِ اخیر: گوگل در مهرِ ۱۴۰۵ قابلیتی به نامِ Skills (دستورالعمل‌های ذخیره‌شده برای کارهای تکراری) را معرفی کرده و اعلام کرده که به‌تدریج جای Gems را می‌گیرد.
چهار جزءِ پرامپتِ خوب برای Gemini
راهنمای رسمیِ گوگل برای پرامپت‌نویسی چهار جزء را پیشنهاد می‌کند: نقش (Persona)، وظیفه (Task)، زمینه (Context) و قالب (Format). لازم نیست هر پرامپت هر چهار جزء را داشته باشد، اما هر کدام که جا بیفتد، Gemini باید حدس بزند.
۱. نقش: Gemini از چه زاویه‌ای جواب بدهد؟
نقش، لحن و سطحِ تخصصِ پاسخ را تعیین می‌کند. «تو یک مشاورِ مالیِ کسب‌وکارهای کوچک هستی» پاسخی متفاوت از «تو معلمِ ریاضیِ دبیرستان هستی» می‌دهد. نقش را واقعی و مرتبط انتخاب کنید؛ نقش‌های اغراق‌آمیز («تو باهوش‌ترین متخصصِ دنیا هستی») کمکی نمی‌کنند.
۲. وظیفه: دقیقاً چه کاری انجام شود؟
با یک فعلِ روشن شروع کنید: بنویس، خلاصه کن، مقایسه کن، فهرست کن، اصلاح کن، ترجمه کن. «درباره‌ی بازاریابی» وظیفه نیست؛ «پنج ایده‌ی پستِ اینستاگرام برای معرفیِ یک کافه‌ی تازه‌افتتاح بنویس» وظیفه است.
۳. زمینه: Gemini چه چیزی را باید بداند؟
Gemini از کسب‌وکار، مخاطب و هدفِ شما خبر ندارد. مخاطب کیست، محدودیت‌ها چیست، قبلاً چه کرده‌اید و چه چیزی جواب نداده است. هرچه زمینه دقیق‌تر، جواب کمتر کلی‌گویی می‌شود.
۴. قالب: جواب در چه شکلی تحویل شود؟
جدول، فهرستِ شماره‌دار، ایمیلِ رسمی، متنِ ۱۵۰ کلمه‌ای، JSON. اگر قالب را نگویید، Gemini 3 به‌طورِ پیش‌فرض جوابِ کوتاه و مستقیم می‌دهد؛ اگر پاسخِ مفصل یا لحنِ گفت‌وگویی می‌خواهید، باید صریحاً بخواهید.
نکته‌های مخصوصِ Gemini 3
مستنداتِ گوگل برای مدل‌های Gemini 3 چند توصیه‌ی مشخص دارد که با عادت‌های پرامپت‌نویسیِ دو سالِ پیش فرق می‌کند:
- دقیق و مستقیم بنویسید: هدف را کوتاه بگویید و از جمله‌های اغراق‌آمیز یا «التماس» («لطفاً خیلی خیلی دقت کن») پرهیز کنید. Gemini 3 به دستورِ روشن بهتر از دستورِ پرحرف جواب می‌دهد.
- بخش‌ها را با جداکننده مشخص کنید: وقتی پرامپت چند بخش دارد (دستورالعمل، متنِ ورودی، نمونه)، هر بخش را با تیترِ ساده یا برچسب جدا کنید؛ مثلاً «متنِ مقاله:» و «دستور:».
- در متن‌های طولانی، دستور را آخر بگذارید: اگر یک سند یا مقاله‌ی بلند می‌دهید، اول کلِ متن را بیاورید و سؤال یا دستورِ اصلی را در انتهای پرامپت بنویسید.
- همیشه نمونه بدهید: گوگل صریحاً توصیه می‌کند در پرامپت‌ها نمونه (few-shot) بگذارید. یک یا دو نمونه از خروجیِ دلخواه، بیش از یک پاراگراف توضیح اثر دارد.
- لازم نیست بگویید «قدم‌به‌قدم فکر کن»: مدل‌های Gemini 3 پیش از جواب خودشان استدلال می‌کنند. به‌جای این جمله، بگویید خروجیِ نهایی چه ویژگی‌ای داشته باشد.
- تنظیماتِ دما را دست نزنید: اگر از API استفاده می‌کنید، گوگل توصیه می‌کند temperature را در مدل‌های Gemini 3 روی مقدارِ پیش‌فرض نگه دارید؛ تغییرش ممکن است رفتارِ غیرمنتظره ایجاد کند.
پرامپت ضعیف در برابرِ پرامپت قوی
| پرامپت ضعیف | پرامپت قوی | چه چیزی اضافه شد |
|---|---|---|
| درباره‌ی ماشین برقی بنویس. | یک متنِ ۶۰۰ کلمه‌ای برای وبلاگِ یک نمایندگیِ خودرو بنویس که به خریدارِ مردد توضیح دهد هزینه‌ی نگهداریِ خودروی برقی با بنزینی چه فرقی دارد. لحن ساده و بی‌طرف باشد. | طول، مخاطب، هدف، لحن |
| این را خلاصه کن. | متنِ زیر را برای مدیری که دو دقیقه وقت دارد در ۵ بولت خلاصه کن و در پایان یک تصمیمِ پیشنهادی بنویس. | مخاطب، قالب، خروجیِ اضافه |
| یک ایمیل بنویس. | به مشتری‌ای که سفارشش سه روز دیر رسیده ایمیلِ عذرخواهی بنویس؛ کوتاه، محترمانه، با یک کدِ تخفیفِ ده درصدی و بدونِ بهانه‌تراشی. | موقعیت، طول، لحن، محتوای اجباری |
نمونه پرامپت‌های جمنای برای کارهای واقعی
این نمونه‌ها را می‌توانید همین حالا کپی کنید و فقط بخش‌های داخلِ کروشه را با اطلاعاتِ خودتان پر کنید.
تولیدِ محتوای وبلاگ
«نقش: تو نویسنده‌ی محتوای سئوشده برای یک فروشگاهِ [لوازمِ کوهنوردی] هستی. وظیفه: یک مقاله‌ی ۱۲۰۰ کلمه‌ای با موضوعِ [انتخابِ کیسه‌خواب برای کوهنوردیِ زمستانی] بنویس. زمینه: مخاطب تازه‌کار است و بودجه‌ی محدودی دارد. قالب: مقدمه‌ی کوتاه، سه بخش با تیترِ فرعی، یک جدولِ مقایسه و پنج سؤالِ متداول در پایان.»
خلاصه‌سازیِ سندِ طولانی
«[متنِ کاملِ گزارش را اینجا بگذارید]. با توجه به متنِ بالا: مهم‌ترین سه یافته را در سه بولت بنویس، برای هر کدام عددِ مربوط را از متن بیاور، و اگر عددی در متن نیست بنویس "در متن نیامده". چیزی از خودت اضافه نکن.»
دقت کنید دستور بعد از متن آمده است؛ همان توصیه‌ی گوگل برای متن‌های طولانی.
ایده‌پردازی برای شبکه‌های اجتماعی
«برای پیجِ اینستاگرامِ یک [آموزشگاهِ زبان] ده ایده‌ی ریلز بده. مخاطب نوجوانانِ ۱۵ تا ۱۸ ساله‌اند. در یک جدول با ستون‌های ایده، قلابِ سه‌ثانیه‌ی اول، و متنِ کپشن بیاور. ایده‌های کلیشه‌ای مثلِ "پنج کلمه‌ی پرکاربرد" را نیاور.»
نوشتن با لحنِ مشخص (با نمونه)
«لحنِ نمونه‌ی زیر را تقلید کن و پیامِ خوش‌آمدِ کاربرِ تازه‌ی اپلیکیشنِ ما را بنویس. نمونه‌ی لحن: "سلام! خوشحالیم اینجایی. اولین قدم فقط دو دقیقه وقت می‌گیرد." طولِ پیام حداکثر ۶۰ کلمه.»
تحلیلِ داده‌ی ساده
«این جدولِ فروشِ شش ماه است: [داده‌ها]. روندِ کلی را در دو جمله بگو، ماهی که بیشترین افت را داشته مشخص کن و سه دلیلِ احتمالی بنویس. دلیل‌ها را به‌عنوانِ فرض علامت بزن، نه به‌عنوانِ واقعیت.»
کمک در کدنویسی
«این تابعِ پایتون [کد] برای ورودیِ خالی خطا می‌دهد. علتِ خطا را در یک جمله بگو، نسخه‌ی اصلاح‌شده را بنویس و یک تستِ ساده برای ورودیِ خالی اضافه کن. بقیه‌ی کد را تغییر نده.»
آموزش و یادگیری
«مفهومِ [تورم] را برای یک دانش‌آموزِ کلاسِ نهم با یک مثالِ خرید از نانوایی توضیح بده، حداکثر در ۱۵۰ کلمه. در پایان دو سؤالِ کوتاه بپرس تا ببینم فهمیده‌ام یا نه.»
ساختِ تصویر با Nano Banana داخلِ Gemini
«یک تصویرِ افقی بساز: نمای نزدیکِ یک فنجان چای روی میزِ چوبی کنارِ پنجره‌ی بارانی، نورِ گرمِ عصر، عمقِ میدانِ کم، سبکِ عکاسیِ واقعی. هیچ متنی روی تصویر نباشد.»
ترفندهای پیشرفته در پرامپت جمنای
- کارِ بزرگ را تکه کنید: به‌جای «یک کتابِ کامل بنویس»، اول طرحِ فصل‌ها را بگیرید، تأیید کنید، بعد فصل‌به‌فصل جلو بروید.
- از Gemini بخواهید سؤال بپرسد: جمله‌ی «پیش از نوشتن، اگر اطلاعاتی کم است، حداکثر سه سؤال از من بپرس» کیفیتِ کارهای مبهم را بالا می‌برد.
- قید بگذارید: طول، کلماتِ ممنوع، منابعِ مجاز، لحن. قیدهای روشن جلوی کلی‌گویی را می‌گیرند.
- دستورالعملِ ثابت را ذخیره کنید: اگر هر روز یک نوع کار (مثلاً نوشتنِ کپشن) انجام می‌دهید، دستورالعملِ آن را در Gems یا Skills ذخیره کنید تا هر بار تکرارش نکنید.
- از Deep Research برای تحقیق استفاده کنید: برای سؤال‌هایی که به جست‌وجوی چندمنبعی نیاز دارند، حالتِ Deep Research گزارشِ مستندتری از یک گفت‌وگوی معمولی می‌دهد.
- ادعاهای مهم را وارسی کنید: Gemini هم مثلِ همه‌ی مدل‌های زبانی گاهی با اطمینان اشتباه می‌کند؛ عدد، تاریخ و منبع را برای کارهای جدی چک کنید.
پرامپت با فایل و تصویر در Gemini
Gemini چندرسانه‌ای است؛ یعنی می‌توانید عکس، فایلِ PDF یا جدول را همراهِ پرامپت بدهید. در این حالت هم همان چهار جزء برقرار است، فقط باید بگویید از فایل چه می‌خواهید. «این عکس را ببین» دستورِ مبهمی است؛ «در این عکسِ فاکتور، مبلغِ کل، تاریخ و نامِ فروشنده را پیدا کن و در یک جدولِ سه‌ستونی بنویس» دستورِ روشنی است. اگر چند فایل می‌دهید، هر کدام را با نام یا شماره مشخص کنید («فایلِ اول قرارداد است، فایلِ دوم پیش‌فاکتور») تا Gemini بداند به کدام اشاره می‌کنید. برای عکس‌های شلوغ هم بگویید روی کدام بخش تمرکز کند.
اشتباه‌های رایج در پرامپت‌نویسی برای Gemini
- چند کارِ بی‌ربط در یک پرامپت: «این را ترجمه کن، بعد یک شعر بگو، بعد ایمیل بنویس» نتیجه‌ی هر سه را ضعیف می‌کند.
- انتظارِ ذهن‌خوانی: اگر مخاطب و هدف را نگویید، جواب برای «همه» نوشته می‌شود و به کارِ هیچ‌کس نمی‌آید.
- تکرارِ «دقیق باش»: این جمله به‌تنهایی کاری نمی‌کند؛ بگویید دقیق بودن یعنی چه (مثلاً «فقط از متنِ داده‌شده استفاده کن»).
- شروعِ دوباره به‌جای اصلاح: اگر جواب نزدیک است، در همان گفت‌وگو بگویید چه چیزی را عوض کند؛ Gemini زمینه‌ی قبلی را دارد.
استفاده از Gemini در ایران
Gemini به‌طورِ رسمی برای کاربرانِ داخلِ ایران در دسترس نیست و پرداختِ اشتراکِ پولیِ آن هم به کارتِ ارزی نیاز دارد. اگر می‌خواهید بدونِ این دردسرها پرامپت‌های این مقاله را امتحان کنید، چت هوش مصنوعیِ هوش‌نو امکانِ گفت‌وگو با Gemini را در کنارِ GPT، Claude، DeepSeek، Qwen و Kimi فراهم می‌کند. هوش‌نو یک پلتفرمِ هوش مصنوعی ایرانی با پرداختِ تومانی و بدونِ اشتراکِ اجباری است و بعد از تأییدِ شماره‌ی موبایل، چتِ رایگانِ روزانه هم دارد. یک کارِ مفید: همان پرامپت را به دو مدلِ مختلف بدهید و جواب‌ها را مقایسه کنید؛ زود می‌فهمید کدام مدل برای کارِ شما مناسب‌تر است.
برای مقایسه‌ی کامل‌ترِ این مدل‌ها، مقایسه Claude با ChatGPT و Gemini را بخوانید. اصولِ پرامپت‌نویسی در مدل‌های دیگر شباهت زیادی دارد، اما جزئیاتشان فرق می‌کند؛ راهنماهای پرامپت نویسی در ChatGPT و پرامپت نویسی در Claude را هم ببینید. اگر به ساختِ ویدیو با مدلِ گوگل علاقه دارید، پرامپت نویسی Veo مکملِ همین مقاله است.
اگر تازه با این دنیا آشنا شده‌اید، مفاهیم پایه هوش مصنوعی را هم یک بار بخوانید.
سؤالات متداول
پرامپت جمنای را فارسی بنویسم یا انگلیسی؟
Gemini فارسی را خوب می‌فهمد و برای بیشترِ کارهای فارسی (نوشتن، خلاصه‌سازی، ایده‌پردازی) پرامپتِ فارسی کاملاً کافی است. برای کارهای فنی یا وقتی خروجیِ انگلیسی می‌خواهید، پرامپتِ انگلیسی گاهی دقیق‌تر است.
بهترین مدلِ Gemini برای پرامپت‌نویسیِ حرفه‌ای کدام است؟
برای کارهای روزمره و سریع، نسخه‌های Flash کافی‌اند. برای تحلیلِ اسنادِ طولانی، کدنویسی و استدلالِ چندمرحله‌ای، Gemini 3.1 Pro نتیجه‌ی دقیق‌تری می‌دهد.
چرا Gemini جوابِ کوتاه می‌دهد؟
مدل‌های Gemini 3 به‌طورِ پیش‌فرض پاسخِ مستقیم و فشرده می‌دهند. اگر جوابِ مفصل می‌خواهید، طول یا ساختار را صریحاً بخواهید؛ مثلاً «حداقل ۸۰۰ کلمه با سه تیترِ فرعی».
Gems و Skills در Gemini چیست؟
هر دو راهی برای ذخیره‌ی دستورالعمل‌های تکراری‌اند تا لازم نباشد هر بار پرامپتِ طولانی بنویسید. گوگل اعلام کرده Skills به‌تدریج جای Gems را می‌گیرد و Gemsِ موجود منتقل می‌شوند.
طولِ مناسبِ پرامپت در Gemini چقدر است؟
عددِ ثابتی ندارد. پرامپت باید هر اطلاعاتی را که مدل برای انجامِ درستِ کار لازم دارد داشته باشد و نه بیشتر. برای کارهای ساده یکی دو جمله کافی است؛ برای کارهای پیچیده، چند پاراگراف همراه با نمونه.
چطور جلوی ساختنِ اطلاعاتِ نادرست را بگیرم؟
بگویید فقط از متن یا منبعِ داده‌شده استفاده کند و اگر چیزی را نمی‌داند صریحاً بگوید. با این حال، عدد و تاریخ و ادعاهای مهم را همیشه خودتان وارسی کنید.
جمع‌بندی
پرامپت نویسی Gemini بیش از هر ترفندی به چهار سؤالِ ساده برمی‌گردد: Gemini چه نقشی دارد، دقیقاً چه کند، چه چیزی را باید بداند و خروجی چه شکلی باشد. در Gemini 3 مستقیم بنویسید، در متن‌های طولانی دستور را آخر بگذارید، نمونه بدهید و جوابِ مفصل را صریحاً بخواهید. با یکی از نمونه‌پرامپت‌های بالا شروع کنید و آن را با کارِ خودتان تطبیق دهید.
