گوگل دیپ‌مایند این هفته دو مدل تازه معرفی کرد: «Gemini Robotics 2.5» که مغز ربات‌هاست و «AlphaGenome 2» که اثر تغییرهای DNA را روی سلول‌های انسان پیش‌بینی می‌کند. خبر هر دو روز چهارشنبه ۲۰ آبان ۱۴۰۵ (۱۱ نوامبر ۲۰۲۶) منتشر شد؛ جزئیات ربات را SiliconANGLE گزارش کرده و جزئیات مدل ژنوم در وبلاگ رسمی دیپ‌مایند آمده است.
Gemini Robotics 2.5؛ ربات دقیق‌تر و تندتر
این مدل از نوع «دیدن، زبان، عمل» است: تصویر دوربین و دستور آدم را می‌گیرد و حرکت ربات را می‌سازد. دیپ‌مایند آن را تواناترین مدل رباتیک خودش تا امروز می‌داند و می‌گوید روی توانایی‌های Gemini 4 Argon ساخته شده است. بهبودها در سه بخش است:
اگر می‌خواهی همین حالا امتحانش کنی، هوش مصنوعی فارسی در هوش نو با توضیح فارسی و بدون فیلترشکن کار می‌کند.
- مهارت دست: کار با ابزارهای روزمره و چیزهای ظریف و نرم.
- پایداری: در آزمایش واقعی در کارخانه‌ی مرسدس بنز، بسته‌بندی قطعه‌های خودرو با ۹۶ درصد موفقیت انجام شد.
- ایمنی: ربات بهتر هدایت می‌شود و یک آزمون تازه برای سنجیدن مقاومت در برابر دورزدن محدودیت‌ها ساخته شده است.
طبق گزارش، مدل روی بیش از ۲۰۰ کار گوناگون آزمایش شده، نرخ موفقیت بسته به کار از ۳۰ تا ۱۰۰ درصد بوده و کارها ۲۰ تا ۳۰ درصد تندتر از نسخه‌ی قبل تمام می‌شوند. عدد ۳۰ درصد یادآوری می‌کند که ربات‌ها هنوز در بعضی کارها ضعیف‌اند. مدل با ربات انسان‌نمای Apollo 2 از Apptronik و سکوی دودستی Franka Duo مستقیم کار می‌کند و از راه شریک‌های رباتیک دیپ‌مایند، یعنی Agile Robots، Apptronik و Boston Dynamics، در حال عرضه است. فعلا خبری از دسترسی عمومی نیست. پیش‌زمینه‌ی این کار را در Gemini 4 Argon برای رباتیک نوشته بودیم.
AlphaGenome 2؛ خواندن DNA سلول به سلول
بیشتر DNA ما ژن نیست، بلکه بخش‌هایی است که تعیین می‌کنند هر ژن کجا و چقدر روشن شود. بسیاری از تغییرهای مرتبط با بیماری در همین بخش‌ها هستند و فهمیدن اثرشان سخت است. AlphaGenome 2 یک رشته‌ی حدود یک میلیون حرفی DNA و یک «شرایط هدف» (بافت، نوع سلول یا حالت سلول) را می‌گیرد و می‌گوید در همان سلول چه اتفاقی می‌افتد: فعالیت ژن، تغییرهای هیستون، بازبودن کروماتین و، برای نخستین بار در این خانواده، متیله‌شدن DNA.
فرق اصلی با نسخه‌ی اول این است که مدل قبلی همه‌ی بافت‌ها را هم‌زمان پیش‌بینی می‌کرد و توانش پخش می‌شد؛ نسخه‌ی تازه هر بار روی یک نوع سلول تمرکز می‌کند. پژوهشگر می‌تواند داده‌ی تک‌سلولی خودش را هم بدهد تا مدل، بدون آموزش دوباره و حتی با چند ده سلول، خودش را با آن حالت تازه جور کند.
| آزمون (۲۸ نوع سلول ایمنی، TenK10K) | AlphaGenome 2 | بهترین روش قبلی |
|---|---|---|
| یافتن تغییر علت‌دار | ۳۰٪ | ۱۶٪ |
| تشخیص جهت اثر روی ژن | ۴۳٪ | ۲۳٪ |
این عددها از ارزیابی خود دیپ‌مایند است. مدل روی بیش از ۱۰۰ میلیون نمایه‌ی سلولی از ۶۸ بافت انسان و موش آموزش دیده و در یک نمونه، یافته‌ی منتشرشده‌ای درباره‌ی بیماری التهابی روده را در رایانه بازسازی کرده است: اینکه یک تغییر، ژن ETS2 را در سلول‌های ایمنی روده پرکارتر می‌کند.
دسترسی و محدودیت‌ها
- AlphaGenome 2 برای پژوهش غیرتجاری از راه API در دسترس است و آموزش‌های Colab دارد.
- استفاده‌ی پژوهشی تجاری فعلا پیش‌نمایش خصوصی است.
- درباره‌ی انتشار وزن‌های مدل چیزی گفته نشده است.
- مدل برای کار بالینی یا تشخیص بیماری تأیید نشده و پیش‌بینی‌هایش جای آزمایش واقعی را نمی‌گیرد.
سارا تایشمن، استاد دانشگاه کمبریج، به SiliconANGLE گفته است مدل «بدون آموزش دوباره با داده‌ی تک‌سلولی تازه سازگار می‌شود»، حتی از نمونه‌های خیلی کوچک.
این یعنی چه برای کاربر فارسی‌زبان؟
هیچ‌کدام از این دو مدل ابزار روزمره نیست. Gemini Robotics 2.5 فقط به دست شریک‌های صنعتی می‌رسد. AlphaGenome 2 برای پژوهشگران زیست‌شناسی و ژنتیک جالب است، چون دسترسی پژوهشی غیرتجاری دارد؛ البته دسترسی به سرویس‌های گوگل از ایران ممکن است محدود باشد. برای تصویر بزرگ‌تر از جای هوش مصنوعی در درمان، هوش مصنوعی در پزشکی و سلامت را بخوانید و برای کار دیگر دیپ‌مایند در علم، AlphaProof Nexus را ببینید. اگر می‌خواهید متن یک مقاله‌ی علمی را ساده کنید یا درباره‌اش بپرسید، در ابزارهای هوش‌نو می‌توانید با چند مدل به فارسی گفتگو کنید؛ ولی پاسخ هیچ مدلی جای نظر پزشک را نمی‌گیرد.
منبع‌ها
سؤالات متداول
Gemini Robotics 2.5 را می‌شود خرید یا دانلود کرد؟
نه. فعلا فقط از راه شریک‌های رباتیک دیپ‌مایند عرضه می‌شود.
AlphaGenome 2 بیماری را تشخیص می‌دهد؟
نه. ابزار پژوهش است و برای کار بالینی یا تشخیصی تأیید نشده است.
فرق AlphaGenome 2 با نسخه‌ی اول چیست؟
هر بار روی یک نوع سلول تمرکز می‌کند، متیله‌شدن DNA را هم پیش‌بینی می‌کند و با داده‌ی تک‌سلولی تازه بدون آموزش دوباره جور می‌شود.
