اپرا روز ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) از WebAI رونمایی کرد؛ استانداردی تازه که به سایت‌ها و افزونه‌ها اجازه می‌دهد از مدل‌های هوش مصنوعیِ درونِ مرورگرِ شما استفاده کنند، نه از سرورِ یک شرکت. طبق اطلاعیه‌ی رسمی اپرا WebAI در Opera One به‌صورت پیش‌نمایش آمده و Opera GX و Opera Neon بعد از آن می‌آیند.
WebAI دقیقاً چیست؟
تا امروز هر سایتی که قابلیتِ هوش مصنوعی می‌خواست، باید درخواست را به یک سرویسِ ابری می‌فرستاد و برای هر درخواست هزینه می‌داد. WebAI یک لایه‌ی مشترک در خودِ مرورگر است: مدل روی رایانه‌ی کاربر اجرا می‌شود و سایت‌ها از طریقِ آن کار می‌گیرند. به گفته‌ی اپرا این پیشنهادی برای استانداردِ وب است که شرکت‌هایی مثل گوگل و مایکروسافت هم از آن حمایت می‌کنند؛ گزارشِ TechCrunch هم همین را با تکیه بر اطلاعیه‌ی اپرا نوشته است.
چه مدل‌هایی و چه کارهایی؟
- مدل‌ها: نسخه‌ی اپرا به یک مدلِ خاص وابسته نیست و روی مدل‌های متن‌باز ساخته شده. در شروع، Gemma از گوگل و در مک، مدلِ داخلیِ اپل در دسترس است.
- کارها: تولید متن، دسته‌بندیِ محتوا و فهمِ رابطه‌ی میان اطلاعات.
- سامانه‌ها: ویندوزِ ۶۴ بیتی (اینتل یا AMD) و مک‌های دارای تراشه‌ی اپل.
حریم خصوصی و کنترل
قابلیت اختیاری است و تا وقتی روشنش نکنید چیزی دانلود نمی‌شود. اپرا می‌گوید دسترسیِ هر سایت به هوش مصنوعیِ محلی با مجوزِ جداگانه کنترل می‌شود. پردازشِ محلی یعنی داده‌ها برای پردازش به سرورِ شرکت نمی‌رود، ولی TechCrunch یادآوری می‌کند که این هر خطرِ حریم خصوصی را حذف نمی‌کند. در مقابل، مدل‌های محلی از رایانه‌ی شما نیرو می‌گیرند و عملکردشان به سخت‌افزار بستگی دارد؛ اپرا حداقلِ مشخصی اعلام نکرده است.
HTML-in-Canvas هم همراهش آمد
اپرا در همان اطلاعیه قابلیتی به نام HTML-in-Canvas هم معرفی کرد که صفحه‌های وبِ تعاملی را داخلِ صحنه‌های دوبعدی و سه‌بعدی می‌گذارد؛ دکمه‌ها و فرم‌ها همراه صحنه حرکت می‌کنند و کار می‌کنند. دموهایی مثل Webpage Bulldozer و Gamer Room بدونِ نصب در مرورگرهای اپرا اجرا می‌شوند.
این یعنی چه برای کاربر فارسی‌زبان؟
مزیتِ ملموس این است که می‌شود در آینده افزونه‌ها و سایت‌هایی داشت که بدونِ اشتراک و بدونِ فرستادنِ متنِ شما به جایی، متن را خلاصه یا دسته‌بندی می‌کنند. اما یک هشدار: مدل‌هایی مثل Gemma در فارسی به‌اندازه‌ی مدل‌های بزرگِ ابری قوی نیستند و اپرا هم درباره‌ی پشتیبانی از زبان فارسی چیزی نگفته است. اگر می‌خواهید هوش مصنوعیِ محلی را روی لپ‌تاپ امتحان کنید، درباره‌ی مدل کدنویسیِ محلیِ Flint و اجرای کاملاً محلیِ Perplexity Computer روی مک بخوانید.
برای کارهای سنگین‌تر فارسی، مثل نوشتن، ترجمه و خلاصه‌سازی متنِ بلند، هنوز مدل‌های بزرگ بهتر جواب می‌دهند. در ابزارهای هوش‌نو می‌توانید با GPT، Claude، Gemini، DeepSeek و Qwen فارسی گفتگو کنید و کیفیتشان را مقایسه کنید. اگر تازه‌کارید، راهنمای ایجنت هوش مصنوعی هم برایتان مفید است.
چرا هوش مصنوعیِ محلی دوباره مهم شده؟
دو دلیل دارد. اول هزینه: سایتی که از مدل ابری استفاده می‌کند برای هر درخواست پول می‌دهد، ولی اگر مدل روی دستگاه کاربر اجرا شود این هزینه صفر می‌شود. دوم اعتماد: کاربری که نمی‌خواهد متنش به سرور برود، گزینه‌ی تازه‌ای پیدا می‌کند. اپرا این مسیر را از ۲۰۲۴ با افزودن مدل‌های محلی به مرورگر شروع کرده بود و WebAI گامِ بعدی است؛ یعنی از «یک ویژگی در مرورگر» به «یک رابط مشترک برای همه‌ی سایت‌ها» می‌رسد.
چه چیزهایی هنوز روشن نیست؟
اطلاعیه نمی‌گوید روشن‌کردنِ قابلیت چه مراحلی دارد، چه حجمی دانلود می‌شود و چه زمانی همه‌ی کاربران به آن دسترسی پیدا می‌کنند. «استاندارد» هم هنوز پیشنهاد است؛ تا مرورگرهای دیگر نپذیرندش، افزونه و سایتی که به آن تکیه کند محدود خواهد ماند.
سؤالات متداول
WebAI را چطور می‌شود روشن کرد؟
اطلاعیه فقط می‌گوید باید خودِ کاربر روشنش کند و مراحل را شرح نمی‌دهد؛ در Opera One به‌صورت پیش‌نمایش آمده است.
آیا داده‌هایم به سرور می‌رود؟
مدل‌ها روی دستگاه شما اجرا می‌شوند، پس داده برای پردازش لازم نیست به سرورِ شرکتی برود. اما این به معنای نبودِ هر ریسکِ حریم خصوصی نیست.
به چه سخت‌افزاری نیاز دارد؟
حداقلی اعلام نشده؛ فقط گفته‌اند عملکرد به دستگاه بستگی دارد.
